Montrö boğazlar sözleşmesi

 Montrö boğazlar sözleşmesi

Son günlerde Ukrayna-Rusya geriliminin etkileri, küresel çapta hızla devam ederken, Ülkemizi de yakından ilgilendiren Montrö Boğazlar sözleşmesi gündeme gelmiştir. Bu yazımda sizlere son günlerde sıkça duyduğumuz Montrö Boğazlar sözleşmesi hakkında bilgiler vereceğim. 

Montrö Boğazlar sözleşmesi nedir? 

Montrö Boğazlar Sözleşmesi, 1936’da imzalanan ve Türkiye’ye İstanbul ve Çanakkale boğazları üzerinde kontrol ve savaş gemilerinin geçişini düzenleme hakkı veren uluslararası sözleşmedir. Sözleşme, Türkiye’ye Boğazlar üzerinde tam kontrol hakkı verir ve barış zamanı sivil gemilerin özgürce geçişini garantiler. Sözleşme, Karadeniz’e kıyısı olmayan ülkelere ait savaş gemilerinin geçişini sınırlar.  1923’te Lozan Antlaşması ile birlikte imzalanan Boğazlar Sözleşmesi’nin yerine geçmiştir. Bu sözleşmeyle birlikte Uluslararası Boğazlar Komisyonu’nun da görevi sonlanmıştır. Türkiye, Lozan Antlaşması’yla birlikte imzalanan Boğazlar Sözleşmesi’nin getirdiği kısıtlamalardan dolayı daima endişe içinde olmuştur. 20 Temmuz 1936 tarihinde imzalanan bu sözleşme sayesinde kısıtlamalardan kurtulmuş ve Boğazlar üzerinde tam kontrol hakkı tanınmıştır.  

Sözleşme tarafları, Türkiye, Bulgaristan, Fransa, Yunanistan, Japonya, Romanya, Yugoslavya, İngiltere ve SSCB’dir. Sözleşme İsviçre’nin Montrö kentinde 20 Temmuz 1936 yılında imzalanmış ve 9 Kasım 1936 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 

 

Montrö sözleşmesi geçiş rejimi ve ülkemizin hakları 

Sözleşmede, gemilerin geçiş rejimi Ticari ve Savaş gemileri olmak üzere sınıflandırılmıştır.  

Barış zamanında, Ticari gemilerin geçiş özgürlüğü vardır. Savaş gemilerinin ise sözleşmede yer alan koşulları sağlaması gerekmektedir. 

Savaş zamanında, Türkiye savaşa dahil değil ise, Ticari gemilerin geçiş özgürlüğü vardır. Savaşan herhangi bir devletin savaş gemilerinin Boğazlardan geçmesi yasaktır. Savaşa dahil olmayan ülkeler sözleşmede yer alan koşullar çerçevesinde Boğazlardan geçiş özgürlüğüne sahiptirler. 

Savaş zamanında, Türkiye savaşa dahil ise, Türkiye ile savaşan tarafa ait olmayan ticari gemilerin, düşmana hiçbir şekilde yardım etmemek şartı ile belirli kurallar doğrultusunda geçiş hakkı vardır. Savaş gemilerinin geçişi konusunda ise Türkiye Cumhuriyeti, kendi çıkarlarını gözeterek kararlar alabilir. 

Türkiye’nin kendini çok yakın savaş tehdidi altında hissettiği durumda, Ticaret gemileri belirli kurallar çerçevesinde geçiş yapabilirler. Savaş gemilerinin geçişi konusunda ise Türkiye Cumhuriyeti, kendi çıkarları doğrultusunda özgürce kararlar alabilir. 

Sözleşmenin genel hükümleri ve fesih koşulları nelerdir? 

Sözleşmeye ait genel hükümler, Boğazlar kayıtsız şartsız Türkiye Cumhuriyeti’ne bırakılacak, tahkimat yapmak hakkı tanınacaktır. Türkiye Cumhuriyeti, sözleşmenin, savaş gemilerinin Boğazlardan geçişine ilişkin her hükmünün yürütülmesine göz kulak olacaktır. 

Sözleşmeye ait fesih koşulları, Sözleşmenin süresi, yürürlüğe giriş tarihinden başlayarak, 20 yıl sürecektir. Bununla birlikte, sözleşmenin 1. maddesinde doğrulanan geçiş ve gidiş-geliş özgürlüğü ilkesinin sonsuz bir süresi olacaktır. Uluslararası Deniz Hukuku kuralları ve fesih şartlarında belirtildiği gibi gemilerin geçiş hakkı gereği sözleşmenin değişmesi durumunda dahi, sözleşmenin I sayılı eki değişmedikçe Türk Boğazlarından geçecek hiçbir gemiden zorunlu olarak, sözleşmenin I sayılı ekinde öngörülen vergilerden ve harçlardan başka ücret talep edilemeyecektir. 

Tugay Başoğlu

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir